Açık rıza formu nasıl hazırlanır, aydınlatma metniyle karışan noktalar nedir?

Açık rıza formu, kişiye belirli bir işlem için açıkça sorulan ve özgür iradeyle verilen onaydır. Aydınlatma metni ise kişiyi bilgilendiren tek yönlü bir beyandır ve bir onay içermez. İki metin sık sık tek bir belgede birleştirilir; oysa Kurul bunların ayrı başlıklar altında, ayrı beyanlarla düzenlenmesini istiyor. Gözetçi bu ayrımı takip eder, hukuki görüş vermez.

Açık rıza nedir, aydınlatma metninden nasıl ayrılır?

6698 sayılı Kanun açık rızayı "belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza" olarak tanımlar. Aydınlatma metni bir onay değildir; kişiye verinin neden işlendiğini anlatan bir bilgilendirmedir ve her durumda zorunludur. Açık rıza ise verinin işlenebileceği hukuki sebeplerden yalnızca biridir.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun kendi sayfası, aydınlatma yükümlülüğünün kişinin talebine ya da onayına bağlı olmadığını, verinin açık rızaya veya Kanundaki başka bir şarta dayanması fark etmeksizin her halükarda yerine getirildiğini belirtiyor (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğü). Yani aydınlatma metni her zaman gerekir; açık rıza yalnızca başka bir işleme şartı yoksa gerekir. İki metnin işi bu noktada ayrışır.

Açık rıza formunda hangi unsurlar bulunmalıdır?

Geçerli bir açık rıza üç unsuru taşır: belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması. Belirli bir işlemle sınırlanmayan, her şeyi kapsayan genel onaylar "battaniye rıza" sayılır ve geçersizdir. Rızanın alındığını ispat yükü veri sorumlusuna aittir.

Kurum, belirli bir konuyla sınırlandırılmayan genel nitelikteki rızaları battaniye rıza olarak nitelendiriyor ve rızanın varlığını kanıtlama yükümlülüğünün veri sorumlusuna ait olduğunu açıkça yazıyor (KVKK, Açık Rıza Alırken Dikkat Edilecek Hususlar). Uygulamada bu şu demek: form hangi veri için, hangi amaçla onay istediğini tek tek yazmalı. Tek bir kutuda toplanan "tüm işlemlere onay veriyorum" ifadesi bu ölçüyü tutmuyor.

Aydınlatma metni ile açık rıza formu neden ayrı olmalı?

Çünkü ikisi farklı işler. Aydınlatma bilgilendirir, açık rıza onay alır. Kurul'un 2018 tarihli kararından bu yana bu iki sürecin ayrı ayrı yürütülmesi gerekiyordu; 2026'da yayımlanan ilke kararı bunu netleştirdi: iki metin aynı sayfada olsa bile farklı başlıklar altında ve ayrı beyanlarla düzenlenmeli.

Kurul'un 26.07.2018 tarihli ve 2018/90 sayılı kararı, aydınlatma yükümlülüğü ile açık rızanın alınması işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesi gerektiğini kayda geçirdi (KVKK, 2018/90 sayılı karar). Aynı ilke, 10 Mart 2018 tarihli Aydınlatma Yükümlülüğü Tebliği'nin 5. maddesinde de yer alıyor: kişisel veri işleme açık rıza şartına dayanıyorsa, "aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızanın alınması işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesi gerekmektedir" ( Resmî Gazete, 30356 sayılı Tebliğ).

Kurul'un 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı ilke kararı bu çizgiyi son haline getirdi. Karara göre iki metin aynı sayfada bulunsa bile farklı başlıklar altında, alt alta ve iki metin için ayrı beyanlarda bulunulacak şekilde düzenlenmeli. Kişiden aydınlatma metni için yalnızca "okudum, bilgilendim" geri bildirimi alınmalı; aydınlatma metni için onay ya da rıza istenmemeli (KVKK, 2026/347 sayılı ilke kararı). Aydınlatma metninin zorunlu unsurlarına bu yazıda ayrıca değindik.

Hizmeti açık rıza şartına bağlamak formu neden geçersiz kılar?

Bir hizmeti alabilmek için açık rıza vermek zorunlu tutulursa, kişinin iradesi özgür sayılmaz. Özgür irade yoksa verilen onay hukuken geçerli bir açık rıza değildir. Bu yüzden "onaylamazsan hizmet yok" kurgusuyla toplanan rıza, imzalı bile olsa geçersiz kabul edilir.

Kurul'un 15.06.2023 tarihli ve 2023/1041 sayılı kararı, hizmetin açık rıza şartına bağlanmasının özgür iradeyi ortadan kaldıracağını, bu durumda kişinin beyanının geçerli bir açık rıza olarak değerlendirilemeyeceğini belirtiyor (KVKK, 2023/1041 sayılı karar). Verinin işlenmesi için Kanundaki başka bir şart zaten varken üstüne bir de açık rıza istemek, çoğu zaman kişiyi yanıltır. Bu iki karışıklık açık rıza formlarında en sık tespit edilen kusurlar.

Aydınlatma metni ile açık rıza formu arasındaki fark nedir?

Kısaca: aydınlatma metni tek yönlü bilgilendirmedir, her zaman zorunludur ve onay istemez. Açık rıza formu ise belirli bir işlem için onay ister, yalnızca başka hukuki sebep yoksa gerekir ve özgür iradeyle verilmelidir. İki belge amaç, zorunluluk ve alınma biçimi bakımından ayrışır.

Gözetçi açık rıza formu takibinde ne yapar, ne yapmaz?

Gözetçi, kvkk.gov.tr üzerinde yayımlanan Kurul kararlarını sürekli tarar ve yüklediğiniz açık rıza formu ile aydınlatma metninin bu kararlarla kesişip kesişmediğini işaretler. Formun geçerli olduğunu ya da olmadığını iddia etmez; çıktısı bir avukata sorulacak soruyu netleştiren bir nöbet kaydıdır.

• Açık rıza formu ve aydınlatma metni ayrı belgeler olarak yüklenir, takip her ikisi için ayrı yürür.
• İki metnin ayrı düzenlenmesini isteyen 2026/347 gibi bir karar yayımlandığında ilgili belgeler işaretlenir.
• Bir formun KVKK'ya uygun olup olmadığına dair nihai değerlendirme her zaman işletmenin kendi avukatına aittir; Gözetçi bu değerlendirmeyi yapmaz.

Plan karşılaştırması için fiyatlandırma sayfasına, belge güvenliği için güvenlik sayfasına bakabilir, sorularınız için bize yazabilirsiniz. Kurul kararlarının belgelerinizle nasıl eşleştirildiğine KVKK Nöbeti sayfasından bakabilirsiniz. Bu yazı ve Gözetçi ürünü genel olarak hukuki danışmanlık hizmeti değildir; bir belgenin KVKK'ya uygun olup olmadığına dair nihai değerlendirme her zaman işletmenin kendi avukatına aittir.